حکم شرعی فارکس
حکم شرعی فارکس در اسلام به یکی از مهم ترین دغدغه های تریدر های مسلمان در سراسر جهان بدل شده است زیرا آنان بدنبال همسویی فعالیتهای مالی خود با اصول و شریعت اسلام می باشند. بحث پیرامون فارکس پیچیده است زیرا شامل عناصر متعددی است که به طور بالقوه میتوانند با قوانین سنتی اسلامی در مورد امور مالی، به ویژه موارد مربوط به بهره / ربا و همچنین عدم قطعیت و شفافیت (یا همان غرر) مغایرت داشته باشند که در نتیجه اختلاف نظرهای بسیاری بین فقهای اسلامی بوجود آمده است. در امور مالی اسلامی بطور کلی عمل مبادله ارز پذیرفته شده است ولی در مکانیسم های معادلات فارکس که کالایی رسما جا به جا نمیشود و همچنین موارد دیگر اعم از اهرم و سوآپ نیاز به بررسی و همفکری علمای دینی همراه با کارشناسان اقتصادی دارد؛ به همین دلیل است که برخی بروکرهای فارکسی اقدام به ارائه حسابهای اسلامی تخصصی کرده اند و به نظر میاید که برای تطبیق با حکم شرعی فارکس و دور زدن این مسائل با حذف هزینههای سواپ و پایبندی به تسویه حساب فوری طراحی شدهاند. به طور خلاصه، برای دادن یک پاسخ قاطع، باید دید حساب مورد نظر چه ساختاری دارد و معاملهگر دقیقاً از چه روشهایی استفاده میکند.
آیا فعالیت در فارکس حلال است؟
بر اساس قوانین مالی اسلامی، معاملات ارز به ارز (صَرف) در صورت رعایت کامل ضوابط شرعی مجاز و حلال تلقی میشود. این مجوز مشروط به آن است که معاملهگر تمامی قوانین شرعی را رعایت کند. از سوی دیگر، کارگزاران (بروکرها) برای تطابق با این قوانین، حسابهایی با عنوان "حساب اسلامی" ایجاد کردهاند که در آنها سوآپ شبانه (که شبهه ربا دارد) حذف شده است. با این حال، لازم به ذکر است که هزینههای اضافی یا کارمزدهای اداری ممکن است همچنان در این حسابها اعمال شود. یکی دیگر از الزامات مهم در معاملات اسلامی، اجرای "دست به دست" است؛ به این معنا که معامله باید کاملاً شفاف و بدون تأخیر انجام شود. از آنجا که در معاملات فارکس الکترونیکی، خرید و فروش تقریباً فوری انجام شده و تسویه حساب آنی است، این شرط قبض شرعی از نظر برخی فقها محقق شده و معامله حلال شمرده میشود. بنابراین، اگر معاملهگران مسلمان از حسابهای اسلامی منطبق با این الزامات استفاده کنند، معاملاتشان میتواند حلال باشد. اما این نظر صرفاً دیدگاه برخی از فقهای اسلامی است. در مقابل، برخی دیگر از فقهای اسلامی در مورد حکم شرعی فارکس، آن را حرام اعلام کرده و به دلیل وجود شبهات ربا، غَرَر (ریسک نامعلوم) و قمار، بر لزوم دوری جستن از این فعالیتها تأکید میکنند.
تفاوت فارکس با قمار از نظر شرع چیست؟
از منظر اصول دین اسلام، تفاوت میان معاملات فارکس و قمار در ماهیت فعالیت اقتصادی و نحوه به کارگیری سرمایه نهفته است. کسب درآمد مشروع (حلال) باید مبتنی بر یک فعالیت اقتصادی واقعی، مولد و در پیوند با تحلیل علمی و نیت صحیح باشد. در حالی که در قمار، پول بدون هیچ ارزش اقتصادی واقعی، صرفاً بر اساس شانس و حدس و گمان به خطر میافتد و صرفاً منجر به انتقال ثروت میشود؛ فعالیتی که به طور خاص در اسلام ممنوع (حرام) است. در سوی دیگر، ماهیت فارکس ذاتاً شامل خرید و فروش جفت ارزها است؛ فعالیتی که در تجارت بینالمللی و کسبوکارهای بین کشورها به طور مستمر رخ میدهد. بنابراین، اگر معاملات فارکس بر پایه تحلیلهای بنیادی و تکنیکال صورت پذیرد و مهمتر از آن، در حسابهای اسلامی انجام شود تا از هرگونه ربا (بهره شبانه) و غَرَر (ریسک غیرمنطقی) پرهیز گردد، از نظر فتوای برخی علمای اسلامی یک فعالیت مشروع و قابل قبول است. به عبارت دیگر، فارکس میتواند یک فعالیت تبادلی و تحلیلی مشروع باشد، در حالی که قمار همواره یک ریسک شانسی، غیرمولد و حرام است. رعایت دقیق این اصول شرعی، خط فاصل اصلی میان فارکس حلال و قمار حرام را مشخص میکند.
آیا سود فارکس از نظر اسلام مشروع است؟
پاسخ به این پرسش از جنبههای فقهی مختلفی قابل بررسی است و نمیتوان آن را با یک پاسخ ساده "بله" یا "خیر" بیان کرد. مشروعیت سود فارکس به رعایت کامل ضوابط شریعت توسط معاملهگر بستگی دارد. به عنوان مثال، معاملهگران برای اطمینان از حلال بودن سود خود، باید اولاً از هرگونه تأخیر در تسویه حساب معاملات (برای رعایت شرط قبض فوری) پرهیز کنند و ثانیاً، از پرداخت هرگونه بهره یا سوآپ شبانه که ماهیت ربوی دارد، اجتناب نمایند. بنابراین، معاملهگران برای مشروع ساختن سود حاصله، میبایست اقدامات خود را کاملاً با قوانین شریعت همراستا سازند. البته لازم به ذکر است که برخی از فقها اعلام کردهاند که معاملات در این بازار تنها در شرایط خاص و برای پرهیز از ربا و قمار، با قوانین اسلامی همخوانی پیدا میکند.با توجه به این توضیحات قاعدتا فعالیت و کسب سود توسط مسلمین در بازار فارکس، منوط به استفاده از حساب های اسلامی واقعی خالی از اشکال خواهد بود.
آیا قراردادهای CFD در اسلام جایز است؟
همیشه رویدادها و ابزارهای نوین در بازارهای مالی ظهور می کنند و باعث اتفاقات متفاوت در آن می شنود؛ حال در بازارهای مالی بین المللی معاملاتی با نام معاملات CFD = Contract for Difference، موجود است که رشد شتابانی را تجربه میکند. ماهیت این معاملات به گونهای است که سودآوری برای تریدر تنها بر اساس پیشبینی و بهرهگیری از جابجایی قیمت انجام میشود (ارزش آن معامله می شود)، نه خرید و فروش خود دارایی. بسیاری از فقهای اسلامی این نوع معاملات را نیازمند بررسی های دقیق دانسته چون در برخی از معاملات ابهام بسیار بالا و ریسک افراطی وجود دارد که در زمره قمار و کسب درآمد مشروع تلقی نمی شود. شبهه ی دیگری که برخی از فقها مطرح کرده اند ماهیت سفتهبازانه این قراردادهاست که باعث شده اختلاف نظر جدی در حکم آنها ایجاد شود، اما غالب فقهای معاصر به دلیل وجود شبهات ربا و قمار، احتیاط در آنها را لازم دانسته یا حکم به عدم جواز دادهاند. در نهایت آگاهی از دیدگاههای مختلف علما برای کاهش شبهه در انجام این معاملات، اهمیت بالایی دارد.
آیا میتوان با رعایت اصول شرعی در فارکس فعالیت کرد؟
پاسخ به این سوال ساده است، چون برای عمل به حکم شرعی، بروکرهای فارکس با همکاری علما و راهنمایی های ایشان به ایجاد یک حساب خاص رسیده اند که حسابهای اسلامی نامگذاری شده است.حساب فارکس اسلامی راهی برای معاملهگران مسلمان است تا بدون زیر پا گذاشتن هیچ یک از قوانین مذهبی، در بازار فارکس ارز خارجی معامله کنند. این حساب از تمام قوانین شریعت اسلام پیروی میکند، به این معنی که برای بزرگترین مانع قانونی و شرعی برای معاملات معمول فارکس راه حل ارائه داده است: حذف بهره شبانه یا همان سوآپ که به عنوان ربا (بهره) خلاف و غیر قابل تمکین در دین اسلام است. این ویژگی، معامله را برای مسلمانان بلامانع میکند و به آنان اجازه فعالیت در بزرگترین بازار مالی جهان بدون دغدغه فکری در مورد شریعت را میدهد.
تفاوت فارکس با بورس از دیدگاه شرعی چیست؟
به دلیل اهمیت حیاتی کسب درآمد حلال برای مسلمانان، فعالیت در بازار فارکس از دیدگاه شرعی با چالشهای دشوار و بحثانگیزی روبروست. ابهامات فقهی پیرامون مشروعیت معاملات این بازار، این موضوع را برای مسلمانان به یک دغدغه جدی تبدیل کرده است. همانطور که آگاه هستید در بازارهای بورس معامله گران ی "سهام" یک شرکت را خرید و فروش می کنند و می تواند دلیل این عمل سرمایه گذاری و یا معامله گری در لحظه باشد. بازارهای فارکس و بورس دو مورد از بازارهای مالی فعال در دنیا هستند که طرفداران و معامله گران خاص خود را دارند و دارای شباهتها و تفاوتهای عمدهای با یکدیگرند. از تفاوتهای عمده این دو بازار، میتوان به حجم معاملات روزانه و همچنین یکسویه یا دوسویه بودن معاملات اشاره کرد. بدین معنا که در بازار فارکس هم معاملات فروش و هم معاملات خرید امکانپذیر است، در حالی که در بازار بورس (معمولاً) فقط امکان خرید وجود دارد.
. اما باید در نظر داشت که امکان حرام انگاشتن بازار بورس نیز وجود دارد، زیرا بستگی به نوع و ماهیت فعالیت شرکتی دارد که معاملهگر سهام آن را خریداری میکند. اگر شرکتها در زمینههای نامشروع فعالیت کنند و در فساد، ربا و شرطبندی فعال باشند، قطعاً سرمایهگذاری در آنها جای بحث دارد و حرام است.
برای کسب درآمد حلال در بازار سهام، باید مجموعهای از قوانین را رعایت کرد که شامل رعایت اصول شرعی و فقهی، شفافیت کامل در مورد تمام معاملات و پیروی از قوانین و دستورالعملهای سازمانهای بورسی میشود.
